होलीमा जथाभावी चलाउने ९१८ सवारी चालक कारवाहीमा #आहा खबर# प्रधानमन्त्री ओली चलचित्र ‘क्याप्टेन’हेर्न सिटी सेन्टरमा #आहा खबर# विप्लव नेकपाका ४ नेता र अन्य ८४ जना बिभिन्न ठाउँबाट पक्राउ #आहा खबर# शुक्लाफाँटा पर्यटन महोत्सव चैत १५ देखि सुरु #आहा खबर# कोरियाका युवायुवतीले विवाह गर्न मानेनन्, अहिलेसम्मकै न्यून तथ्याङ्क #आहा खबर# प्रहरी महानिरीक्षक सर्वेन्द्र खनाल थाइल्याण्ड प्रस्थान #आहा खबर# सन्दीप लामिछाने : आइपिएल खेल्न जेट चढेर भारततर्फ... #आहा खबर# नेपाल साफ महिला फुटबलको फाइनलमा, श्रीलङ्का ४–० पराजित #आहा खबर# शेयर बजारमा उत्साह, बुटवलका लगानीकर्ता थप अग्रसर #आहा खबर# होलीको उमङ्ग जारी, उच्छृङ्खलता प्रदर्शन नगर्न अनुरोध, ठाउँठाउँमा ‘चेक प्वाइन्ट’ [ २८ फोटो] #आहा खबर# विश्व मनोरञ्जन क्षेत्रमा हलचल ! डिज्ने र फक्सबीच ७१ अर्ब डलरको अन्तिम सम्झौता #आहा खबर# टि–२० विश्वकप क्रिकेटको एशिया छनोट खेलतालिका सार्वजनिक #आहा खबर# राष्ट्रपतिद्वारा होलीको शुभकामना, सभ्य र भब्य बनाउन कामना #आहा खबर# दूधकोशीको रभुँवाघाटबाट ६ सय ३५ मेगावाटको विद्युत् उत्पादन गरिने #आहा खबर# फागुपूर्णिमा पर्व : हिमाल र पहाडमा हर्षोल्लाससाथ मनाइँदै #आहा खबर#
    लेख/संवाद

    देवतालाई सन्तुष्ट बनाउने नाममा छाउप्रथा कायमै

    बुधबार, २९ फागुन २०७५, नरबहादुर रिजाल .

    दैलेख, २९ फागुन

    दैलेखको चामुण्डा बिन्द्रासैनी नगरपालिका–६ की तुलसी शाहीको गत असारमा महीनावारी हँुदा छाउगोठमा सर्पले डसेर ज्यान गयो । 

    तुलसी शाहीकी आमा धिर्जा शाहीको रजस्वला भएका बेला वर्षौदेखि छाउगोठमै बसेर अंध्यारो रात बिताउनुपरेको फरक अनुभव छ । छोरीलाई सम्झदै गहभरी आँसु पारेर धिर्जा भन्नुहुन्छ, “देवतालाई सन्तुष्ट बनाउने नाममा छाउगोठमा बस्छाँै, देवता खुशी बनाउने नाममा छोरीको मृत्यु भयो । 

    आफूपनि यसै मरिन्छ की भन्ने डर उहाँलाई छ । छाउगोठमा बसेर जीवन बिताउनुपर्ने बाध्यता एकातिर छ भने रजस्वलाको समयमा न पोसिलो खानेकुरा खान पाइन्छ, न त सुरक्षित बास । २०७५ साल असार २२ गते १९ वर्षीय छोरीको मृत्यु भएपछि धिर्जा देवताका नाममा महिलालाई गरिने विभेदका कारण छोरीको मृत्यु भएको बताउनुहुन्छ । 

    उहाँ जस्तै गुराँस गाउँपालिका–८ की लालीसरा खड्काले आफू रजस्वला हुन शुरु भएदेखि नै छाउगोठमा बस्दै आएको पीडा सुनाउनुभयो । रजस्वला भएका बेला विगत १५ वर्ष यता छाउगोठमा बस्दै आएको छु । 

    उहाँले छाउगोठमा बस्दा विभिन्न थरिका पीडा भोग्नुभएको छ । “त्यहाँ बस्दा सर्पलगायत अन्य विषालु जीवजन्तुको डर त छदैछ, मध्यरातमा मति बिग्रेका मानिस पनि छिर्नपछि पर्दैनन् ।” उहाँले भन्नुभयो, “छाउ भएका बेला पोसिलो खानेकुरा खानुपर्छ, सरसफाइमा ध्यान दिनुपर्छ भन्ने थाहा पाएर मात्र के गर्नु आफ्नो अवस्था सोचेजस्तो हँुदैन ।” 

    भैरवी गाउँपालिकाको–५ मा पर्ने दलित बस्तीमा छाउप्रथा मान्ने कुप्रथा झनै छ । त्यहाँका महिला तथा किशोरी रहरले भन्दा पनि बाध्यताले आफू रजस्वला भएका बेला छाउगोठमा बस्नु परेका बताउँछन् । सोही गाउँकी मनिसा नेपालीले भन्नुभयो, “हाम्रो गाउँमा रुढीवादी परम्परा यस्तै छ, घरभित्र बसे आमाबुबाले देवता रिसाउँछन् भन्नुहुन्छ, देवताले परिवारमा क्षति पु¥याउँछन् भनेर घरभित्र बस्न दिनुहँुदैन्, महिनावारी हुँदा हाम्रो बास गोठ या खुल्ला आकासमुनिको हो ।” 

    परिवारका अन्य सदस्यको दबाबका कारण पनि आफूहरु चिसो, तातो, सुरक्षित या असुरक्षित जे भए पनि आफूहरु केही नभनि छाउगोठमा बस्नु बाध्यता भएको बताउनुहुन्छ । सोही दलित बस्तीकी शान्ति विकले दुखेसो पोख्दै भन्नुभयो । 

    “छाउ भएका बेला परिवारका कारण घरमा बस्न पाइदैन्, वर्षाको समयमा त सर्पको साह्रै डर लाग्छ ।” घरपरिवारका बुढापाकाले महिनावारी हुँदा घरको दलानमा सम्म जान नदिने उहाँको भनाइ छ । 

    चामुण्डा बिन्द्रास नगरपालिकाकै–४ कि २४ वर्षीया लालसरा विकलाई पनि छाउगोठमै जीवन त्याग्नु प¥र्यो । छाउगोठमा बसिरहेका बेला उहाँको पनि सर्पले टोकेर मृत्यु भएको हो । विगतका वर्षमा पनि छाउगोठमै बसिरहेका बेला दैलेखका धेरै महिलाले ज्यान गुमाएका छन् । 

    यी त केही प्रतिनिधिमूलक उदाहरण मात्रै हुन् । जिल्लाका अधिकांश ग्रामीण बस्तीहरुका महिलाहरु रजस्वला भएको समयमा छाउगोठमै बस्ने गरेको तितो वास्तविकताले समाजलाई जिस्काइरहेको छ । सोहि दलित बस्तीमा करीब ६० घरधुरी बसोबास गरिरहेका छन् । 

    बिडम्बना, ति सबै घरमा अलग्गै छाउगोठ छ । सोही गाउँका दलित अगुवा खगेन्द्र नेपालीले समाजमा कुरीति घट्नुका साटो थप बढ्दै गइरहेको बताउनुहुन्छ । उहाँ भनुहुन्छ, “देउता लाग्ने भन्दै पहिलेदेखि नै छाउ वार्ने गरिएको छ, यसको अन्त्यका लागि भन्दै समाजमा धेरै कार्यक्रम भए तर नामका मात्रै ।” 

    “जिल्लाका ग्रामीण बस्तीमा पुगेर गरिएका अभियान लगायतका कार्यक्रमले उपलब्धीमूलक देखाउन सकेन्, पहिले गाउँ जस्तो थियो अहिले पनि त्यस्तै छ, कतिपय घटना अझै चर्चामा आउन सकेका छैनन्”, नेपालीले भन्नुभयो । 

    “छाउ उन्मूलनका लागि सरकारले जनचेतनामूलक सम्बन्धी प्रभावकारी कार्यक्रम ल्याउनुपर्छ”, उहाँले भन्नुभयो, “त्यस्तो कार्यक्रम स्थानीयवासीको घरदैलोसम्म पुग्नुपर्छ र यसको अनुगमन पनि प्रभावकारी रुपमा हुनुपर्छ ।”

    तपाईको समाचार, लेख /रचना वा सुझाव भएमा aahakhabar@gmail.com मा पठाउनुहोला ।

    यसमा तपाईको प्रतिक्रिया (Comment)
      डिल्लीबजार कारागार : भवन जीर्ण हुँदा कैदीबन्दीलाई समस्या
      देवतालाई सन्तुष्ट बनाउने नाममा छाउप्रथा कायमै
      साफ महिला च्याम्पियनसिप फुटबल - नेपालको सुखद सुरुवात
      “त्यो कविता मेरो हैन, यहाँ त पीडाको व्यापार पो गरिएछ”
      आमा ! म छाउघर जानै पन्र्या हो ?
      अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक महिला दिवस : श्रम ज्यादा, ज्याला कम
      अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस, लैङ्गिक समानतामुखी कार्यक्रममा जोड
      कथामा सङ्ग्रह ‘पल्टनेको फोटो’ बजारमा
      "केटी पनि केटा बराबर भएर हरेक काम गर्न सक्छन् "
      यस्ता छन् जीपलाइन खेलमा युवाको आकर्षण बढ्नुका कारण
      सरकारको एक वर्ष : महिला, बालबालिकाको क्षेत्रमा उल्लेख्य काम
      एचआइभी सङ्क्रमित युवतीलाई टेक्ने ठाउँ भएन
      राउटे समुदायको दयनिय जीवनशैली : १२ वर्षमै बिहे !
      विभेदले थिचिएकी लोकगायिका डिक्रा, दलितभित्र पनि बहिष्करण ?
      सुन्दर पोखराको पहिचान जोगाउने चुनौती थपिँदो
      लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यक अधिकारका सवालमा नेपाल दक्षिण एशियामै अगाडि
      उत्तरकुमार वलीको राजनीतिक यात्रा, विद्यार्थी जीवनदेखि सांसद पदसम्म !
      महिलाका बाध्यता : हिंसा सहन्छन्, तर उजूरी दिँदैनन्
      दशावतार बालन जोगाउँदै रामपुरवासी
      आफ्ना २ छोरालाई चटक्कै छोडेर अर्कैसँग घरजम...
      'भ्यालेन्टाइन्स डे' के हो ? किन मनाइन्छ ? यस्तो छ रोचक कथा
      दिदीबहिनी लक्की, डिक्की र निक्कीको आत्मकथा बजारमा
      महिलाका नाममा सम्पत्तिको स्वामित्व बढ्दै
      एउटै चाहना : अपेक्षीलाई खाना, नाना र छाना
      नेपाल-अमेरिकी सम्बन्धमा भूकम्पीय धक्का ! कस्तो क्षति पुग्न सक्छ ?
      २५ हजार जुम्ली शब्दकोश तयार, ‘खसिया आखर’ शब्द प्रमुख प्राथमिकतामा
      असक्त, असहाय र छाडा कुकुरकी आमा ‘बीना’, कुकुरको लागि यस्तोसम्म गरिन्
      ऐतिहासिक कर्मकुमारी धारा संकटमा, राणा प्रधानमन्त्रीको नासो मेटिदै !
      युवाहरु पोको-पुन्तरो च्यापेर बिदेशिन बाध्य, ‘साच्चै’ कहिले बन्ला नयाँ नेपाल ?
      न हात, न खुट्टा तर काध भरी जिम्मेवारी ! आफैँले पाल्नुपर्ने बुबाआमा र दूधे बालबच्चाको विचल्ली
      Weather Forecast